Mało znane fakty z życia Kopernika


Jak naprawdę wyglądał Mikołaj Kopernik?

Dysponujemy wieloma portretami Mikołaja Kopernika, różniącymi się między sobą w stopniu zasadniczym. Wszystkie powstały wiele lat po jego śmierci, stąd rozbieżność w wizerunku uczonego.

Badacze zakładają, że w XVI wieku istniał autentyczny portret Kopernika namalowany jego ręką. Uczony, jak przystało na prawdziwego człowieka renesansu, obok innych umiejętności posiadał również talent malarski. Niestety portret uległ zniszczeniu pod koniec XVI wieku. Utrzymuje się, że istnieje kopia autoportretu znajdująca się przy zegarze astronomicznym w katedrze w Strasburgu. Portret Mikołaja Kopernika, przedstawiający astronoma w pozycji stojącej, trzymającego w lewej ręce kwiat konwalii, prawą wspierającego się o tablicę z napisem łacińskim w tłumaczeniu: "Prawdziwy wizerunek Mikołaja Kopernika przemalowany z jego autoportretu". W 1873 roku nieoczekiwanie odkryto na odwrocie malowidła napis głoszący, że: "Portret Kopernika skopiowany przez Tobiasa Stimmera podług oryginału, jaki doktor Tedemann Giese przesłał z Gdańska Dasypodusowi".

Jesienią 2005 roku odnaleziono w katedrze fromborskiej szczątki Mikołaja Kopernika. Na podstawie czaszki specjaliści dokonali rekonstrukcji prawdopodobnego wyglądu Kopernika w wieku 70 lat. Komputerowa wizualizacja jest porównywalna z najsłynniejnszym wizerunkiem astronoma - tzw. toruńskim portretem Kopernika.

Odnaleziona czaszka, a szczególnie nos sa zdeformowane, a z zachowanych portretów Kopernika można wyczytac, że miał złamany nos i lekko zdeformowaną lewą stronę twarzy. Badacze nawet zakładają, że Kopernik między siódmym a dwunastym rokiem życia uległ jakiemuś wypadkowi.

Biblioteka Kopernika - lekarza

Kopernik przez całe życie pogłębiał swoją wiedzę z zakresu medycyny, nabywał wiele dzieł medycznych zarówno dla siebie, jak i dla biblioteki warmińskiej. Część zbiorów Kopernika zachowała się, głównie te, wywiezione z Warmii w czasie wojny w 1626 roku.

Wśród zbiorów Kopernika znajdują się głównie podręczniki znane w jego czasach, m.in. Brevarium practicae medicinae Bartolomeusa de Montgnana (Wenecja, 1499) czy Practica in arte chirurgica Joannisa de Vigo (1516). Wyróżniamy również dzieła starożytnych klasyków medycyny, jak Hipokratesa De prepaxatione hominis i Galena De affectorum locorum notitia oraz komentarze do Kanonu Avicenny.

Jest to typowy księgozbiór lekarza tamtego okresu, w którym przeważają książki o charakterze praktycznym. Zachowane dzieła mają dziś dla uczonych  dodatkową wartość ze względu na zapiski Kopernika na marginesach.

Masło

Jako ciekawostkę można podać, że Mikołaj Kopernik, dzięki finansowemu wsparciu Adolpha Buttenadta, należał do Cechu Aptekarzy i Medyków oraz prowadził badania mające na celu dociec przyczyn i mechanizmów zarazy panującej w Olsztynie. Kopernik odkrył, że głównym powodem szerzenia się zarazy był brudny, niewłaściwie przechowywany chleb. Ponieważ nie było możliwości, by wyeliminować go z jadłospisu sprytnie wymyślono, aby smarować chleb masłem, co wymuszało bardziej uważne jego przechowywanie, przyklejone do masła zanieczyszczenia nie zachęcały do jedzenia. Dzięki temu prostemu zabiegowi zaraza powoli zaczynała zanikać. Smarowanie chleba masłem weszło w nawyk Europejczykom i stało się powszechnym zwyczajem.

Zaraza

Kopernik był zwolennikiem teorii, iż w zwalczaniu epidemii duże znaczenie ma jej zapobieganie dlatego nieustannie pomagał biskupowi Fabianowi Luizjańskiemu. To dzięki Kopernikowi i jego radom udało się opanować epidemię w dzielnicy na wybrzeżach Morza Bałtyckiego. Dzięki zarządzeniom sanitarnym znacząco powstrzymano szerzenie się zarazy. Kopernik wykorzystując swoją wiedzę z wielu dziedzin wybudował wodociągi zaopatrujące ludzi w wodę pitną w warmińskich i pomorskich miastach (m.in. Frombork, Kwidzyń, Toruń, Grudziądz, Działdowo, Braniewo). We Fromborku wybudowanie kanału, wieży i urządzenia zasilającego, przypisuje się właśnie Kopernikowi o czym świadczy zamieszczona przez kapitułę w 1735 roku tablica z wierszem:

„Tutaj wody podbite zmuszone zostały płynąć z wysokości,
Aby ich tam mieszkańców gasiły pragnienia.
Czego odmówiła przyroda, tego sztuką dokonał Kopernik.
Ten jeden czyn, obok innych rozgłosi sławę jego”.